«Γιατί ο αισθητήρας μου δείχνει 112 mg/dL, ενώ η μέτρηση από το δάκτυλο είναι διαφορετική;»

Ή ακόμη πιο συχνά:

«Τι σημαίνει πραγματικά ένα 120 mg/dL με βελάκι προς τα κάτω;»

Είναι ερωτήσεις που σχεδόν κάθε άνθρωπος που ξεκινά να χρησιμοποιεί αισθητήρα γλυκόζης θα συναντήσει κάποια στιγμή.

Ένα CGM δεν είναι απλώς ένας διαφορετικός τρόπος να δούμε έναν αριθμό γλυκόζης. Μας δίνει μια δυναμική εικόνα: πού βρίσκεται η γλυκόζη τώρα, προς ποια κατεύθυνση κινείται, πόσο γρήγορα αλλάζει και τι συνέβαινε τις προηγούμενες ώρες. Η American Diabetes Association αναγνωρίζει πλέον τη συνεχή καταγραφή γλυκόζης ως βασικό μέρος της σύγχρονης τεχνολογίας διαβήτη και, στις Standards of Care 2026, συνιστά τη χρήση CGM σε παιδιά, εφήβους και ενήλικες που λαμβάνουν ινσουλίνη, με επιλογή συστήματος ανάλογα με τις ανάγκες και τις συνθήκες κάθε ανθρώπου [1]. Για να αξιοποιήσουμε όμως πραγματικά ένα CGM, χρειάζεται να καταλάβουμε πρώτα τι ακριβώς μετρά.

Τι είναι ένας αισθητήρας συνεχούς καταγραφής γλυκόζης (CGM);

CGM σημαίνει Continuous Glucose Monitoring, δηλαδή συνεχής καταγραφή γλυκόζης.

Σε αντίθεση με ένα κλασικό μετρητή γλυκόζης αίματος, που μας δίνει μία μέτρηση τη συγκεκριμένη στιγμή που γίνεται το fingerstick, ένα CGM συλλέγει επαναλαμβανόμενα δεδομένα γλυκόζης σε όλη τη διάρκεια της ημέρας και της νύχτας [1].

Ανάλογα με το σύστημα, μπορεί να περιλαμβάνει:

• έναν μικρό αισθητήρα που τοποθετείται κάτω από το δέρμα,
• transmitter ή ηλεκτρονικό τμήμα μετάδοσης, είτε ξεχωριστό είτε ενσωματωμένο,
• εφαρμογή smartphone, receiver ή άλλη συμβατή συσκευή όπου εμφανίζονται τα δεδομένα.

Τα σύγχρονα συστήματα μπορούν να εμφανίζουν όχι μόνο την τρέχουσα τιμή γλυκόζης αλλά και:

• trend arrows,
• γραφήματα προηγούμενων ωρών,
• ειδοποιήσεις για υψηλές ή χαμηλές τιμές,
• Time in Range,
• μέση γλυκόζη,
• μεταβλητότητα,
• επαναλαμβανόμενα μοτίβα.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι CGM και κλασικό γλυκομέτρο δεν μετρούν ακριβώς στο ίδιο σημείο του σώματος.

Τι μετρά πραγματικά ο αισθητήρας γλυκόζης;

Ένας από τους πιο σημαντικούς μύθους γύρω από τα CGM είναι ότι ο αισθητήρας μετρά απευθείας το σάκχαρο του αίματος.

Στην πραγματικότητα, τα υποδόρια CGM μετρούν τη συγκέντρωση γλυκόζης στο διάμεσο υγρό (interstitial fluid), δηλαδή στο υγρό που βρίσκεται γύρω από τα κύτταρα των ιστών [1].

Η γλυκόζη κυκλοφορεί πρώτα στο αίμα και στη συνέχεια ανταλλάσσεται μεταξύ των τριχοειδών αγγείων και του διάμεσου χώρου.

Ένας απλός τρόπος να το φανταστούμε είναι σαν δύο σημεία της ίδιας διαδρομής.

Το αίμα βρίσκεται λίγο πιο «μπροστά» στη διαδρομή και ο αισθητήρας παρακολουθεί τη γλυκόζη σε ένα γειτονικό διαμέρισμα του οργανισμού. Όταν η γλυκόζη είναι σχετικά σταθερή, οι δύο τιμές συχνά βρίσκονται αρκετά κοντά. Όταν όμως η γλυκόζη ανεβαίνει ή πέφτει γρήγορα, η μεταξύ τους διαφορά μπορεί να γίνει πιο εμφανής [1,4].

Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μία από τις δύο μετρήσεις είναι «λάθος». Σημαίνει ότι μετρούν διαφορετικά φυσιολογικά διαμερίσματα με διαφορετικές τεχνολογίες.

Γιατί CGM και μέτρηση από το δάκτυλο μπορεί να διαφέρουν;

Υπάρχουν αρκετοί λόγοι.

1. Μετρούν σε διαφορετικό βιολογικό διαμέρισμα: Το γλυκομέτρο χρησιμοποιεί τριχοειδικό αίμα. Το CGM χρησιμοποιεί τη γλυκόζη του διάμεσου υγρού [1].

2. Υπάρχει φυσιολογική χρονική υστέρηση: Η γλυκόζη δεν μετακινείται ακαριαία από το αίμα προς τον διάμεσο χώρο. Η έννοια αυτή συχνά ονομάζεται physiological lag.

Δεν υπάρχει όμως ένας ενιαίος αριθμός λεπτών που να ισχύει πάντοτε για κάθε άνθρωπο, κάθε συσκευή και κάθε συνθήκη. Η καθυστέρηση επηρεάζεται από τη φυσιολογία, τον αλγόριθμο του αισθητήρα και κυρίως από το πόσο γρήγορα αλλάζει η γλυκόζη [1,4].

Σε μελέτη ενηλίκων με ΣΔ1 κατά τη διάρκεια αερόβιας άσκησης, για παράδειγμα, παρατηρήθηκε σημαντική μεταβλητότητα στην υστέρηση μεταξύ CGM και capillary glucose — ένα καλό παράδειγμα του γιατί δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε έναν καθολικό «κανόνα Χ λεπτών» [4].

3. Η γλυκόζη μπορεί να αλλάζει γρήγορα

Μετά από:

• γεύμα
• χορήγηση ινσουλίνης
• άσκηση
• διόρθωση υπογλυκαιμίας

η γλυκόζη μπορεί να μεταβάλλεται γρήγορα. Σε τέτοιες περιόδους η διαφορά ανάμεσα σε interstitial και capillary glucose μπορεί να είναι μεγαλύτερη [1].

4. Υπάρχει και αναλυτικό σφάλμα

Ούτε ένα CGM ούτε ένα οικιακό γλυκομέτρο αποτελούν εργαστηριακή μέτρηση αναφοράς. Και οι δύο τεχνολογίες έχουν προδιαγραφές ακρίβειας και αναμενόμενη αναλυτική απόκλιση. Γι’ αυτό δεν είναι επιστημονικά σωστό να περιμένουμε δύο ταυτόχρονες μετρήσεις να είναι πάντα απολύτως ίδιες.

Χαρακτηριστικό	CGM / αισθητήρας	Fingerstick / μετρητής αίματος – σακχάρου
Δείγμα	Διάμεσο υγρό κάτω από το δέρμα	Τριχοειδικό αίμα από το δάχτυλο
Τύπος πληροφορίας	Συνεχής σειρά τιμών, τάση, βελάκια, ειδοποιήσεις και μοτίβα	Μία στιγμιαία τιμή
Χρονική συμπεριφορά	Μπορεί να ακολουθεί με μικρή καθυστέρηση τις γρήγορες αλλαγές του αίματος	Αποτυπώνει την τριχοειδική γλυκόζη τη στιγμή της μέτρησης
Αβεβαιότητα	Επηρεάζεται από φυσιολογία, αισθητήρα, αλγόριθμο, πίεση και παρεμβολές	Επηρεάζεται από καθαριότητα χεριών, ταινίες, τεχνική, κυκλοφορία και όρια ακρίβειας του μετρητή
Κύρια δύναμη	Δείχνει πορεία και επαναλαμβανόμενα μοτίβα	Χρήσιμο ως επιβεβαίωση όταν το CGM δεν συμφωνεί με συμπτώματα ή οδηγίες

Τι σημαίνουν τα βελάκια του CGM;

Τα βελάκια (ή trend arrows) είναι ίσως μία από τις πιο χρήσιμες πληροφορίες που δίνει ένας αισθητήρας. Δεν μας λένε μόνο πού βρίσκεται η γλυκόζη. Μας δείχνουν την κατεύθυνση και την ταχύτητα μεταβολής της. Σε γενικό επίπεδο:

→ σχετικά σταθερή ή αργά μεταβαλλόμενη γλυκόζη
↗ ανοδική τάση
↑ ταχύτερη άνοδος
↘ καθοδική τάση
↓ ταχύτερη πτώση

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι τα ακριβή όρια μεταβολής και ακόμη και ο τρόπος απεικόνισης δεν είναι καθολικός για όλα τα CGM.

Για παράδειγμα, στα επίσημα υλικά του FreeStyle Libre οι πέντε βασικές κατευθύνσεις αντιστοιχούν σε συγκεκριμένες κατηγορίες ταχύτητας μεταβολής [9].

Η Dexcom χρησιμοποιεί επίσης trend arrows για να δείξει ταχύτητα και κατεύθυνση μεταβολής, όμως το επίσημο Dexcom G7 documentation έχει τη δική του κλίμακα και απεικόνιση [8].

Τα συστήματα Medtronic μπορούν επίσης να χρησιμοποιούν διαφορετική λογική βελών ή rate alerts [12].

Άρα δεν είναι σωστό να μαθαίνουμε έναν πίνακα με βελάκια από το internet και να θεωρούμε ότι ισχύει για κάθε αισθητήρα. Χρησιμοποιούμε πάντα την επίσημη οδηγία του συγκεκριμένου CGM.

Γιατί ένας αριθμός από μόνος του δεν λέει όλη την ιστορία

Ας υποθέσουμε ότι ο αισθητήρας δείχνει:

120 mg/dL → και σε μία άλλη περίπτωση 120 mg/dL ↓

Ο αριθμός είναι ίδιος, η πληροφορία όμως δεν είναι ίδια. Στην πρώτη περίπτωση η γλυκόζη μπορεί να βρίσκεται σε σχετικά σταθερή πορεία. Στη δεύτερη υπάρχει καθοδική τάση. Και ακόμη και αυτά τα δύο δεδομένα δεν είναι όλο το context.

Η ερμηνεία ενός CGM επηρεάζεται από:

• την τρέχουσα τιμή,
• το trend arrow,
• τη γραμμή των προηγούμενων λεπτών ή ωρών,
• ένα πρόσφατο γεύμα,
• προηγούμενη ινσουλίνη,
• σωματική δραστηριότητα,
• την ώρα της ημέρας,
• το ατομικό θεραπευτικό πλάνο.

Γι’ αυτό η αξία ενός CGM βρίσκεται πολύ περισσότερο στο μοτίβο παρά σε μία απομονωμένη μέτρηση. Η ADA τονίζει και στις Standards of Care 2026 ότι η εκπαίδευση για CGM πρέπει να περιλαμβάνει την κατανόηση και αξιοποίηση των δεδομένων του συστήματος [1].

Τι είναι το Time in Range;

Το Time in Range, TIR, είναι το ποσοστό του χρόνου κατά το οποίο οι μετρήσεις CGM βρίσκονται μέσα σε μία προκαθορισμένη περιοχή στόχου. Μαζί με αυτό εξετάζονται συνήθως:

• TIR – Time in Range
• TBR – Time Below Range
• TAR – Time Above Range

Για τους περισσότερους μη εγκύους ενήλικες με τύπου 1 ή τύπου 2 διαβήτη, το διεθνές consensus χρησιμοποιεί ως βασική περιοχή TIR τα 70–180 mg/dL (3,9–10,0 mmol/L) [3].

Για αυτή την ομάδα, ο γενικός consensus στόχος είναι TIR >70%, δηλαδή περισσότερο από περίπου 16 ώρες και 48 λεπτά ημερησίως μεταξύ 70 και 180 mg/dL [3].

Παράλληλα προτείνονται:

• <4% του χρόνου κάτω από 70 mg/dL,
• <1% κάτω από 54 mg/dL,
• <25% πάνω από 180 mg/dL,
• <5% πάνω από 250 mg/dL,

για τον συγκεκριμένο γενικό πληθυσμό ενηλίκων με ΣΔ1 ή ΣΔ2 [3].

Οι ADA Standards of Care 2026 εξακολουθούν να χρησιμοποιούν TIR, TBR και TAR ως σημαντικές μετρήσεις για την αξιολόγηση της γλυκαιμικής κατάστασης [2]. Όμως υπάρχει μία πολύ σημαντική διευκρίνιση. Αυτοί οι στόχοι δεν είναι ίδιοι για όλους, καθώς η εγκυμοσύνη έχει διαφορετική περιοχή στόχου. Η ηλικία, ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας, η συνολική υγεία και άλλες κλινικές παράμετροι μπορούν επίσης να αλλάξουν τους εξατομικευμένους στόχους [2,3].

Το TIR επομένως δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «βαθμός», αλλά σαν ένα εργαλείο για να δούμε πόσο χρόνο περνά η γλυκόζη μέσα, πάνω ή κάτω από την επιθυμητή περιοχή και πώς αλλάζει αυτό μέσα στον χρόνο.

Τι μπορούν να μας δείξουν τα patterns του CGM;

Η πραγματική δύναμη της συνεχούς καταγραφής εμφανίζεται όταν σταματήσουμε να κοιτάμε μία μόνο μέτρηση και αρχίσουμε να παρατηρούμε επαναλαμβανόμενα μοτίβα.

Γεύματα

Τα δεδομένα CGM μπορούν να δείξουν τη γλυκαιμική μεταβολή μετά από ένα γεύμα και τη χρονική πορεία της. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνοδος μετά το φαγητό είναι απαραίτητα «πρόβλημα». Αντίθετα, μια σειρά ημερών μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο με διαβήτη και την ομάδα του να εντοπίσουν επαναλαμβανόμενα postprandial patterns. Το πλεονέκτημα του CGM είναι ακριβώς ότι παρουσιάζει τη μεταβολή και όχι μόνο ένα μεμονωμένο post-meal σημείο [1].

Άσκηση

Η άσκηση μπορεί να επηρεάσει τη γλυκόζη τόσο κατά τη διάρκειά της όσο και μετά, με τη κατεύθυνση και το μέγεθος της αλλαγής να εξαρτώνται μεταξύ άλλων από το είδος, την ένταση, τη διάρκεια της δραστηριότητας, καθώς και από την παρουσία ενεργής ινσουλίνης και άλλους ατομικούς παράγοντες [5].

Επιπλέον, επειδή η γλυκόζη μπορεί να αλλάζει γρήγορα κατά την άσκηση, οι διαφορές μεταξύ interstitial και blood glucose μπορεί να γίνονται πιο εμφανείς [4,5].

Ύπνος

Η συνεχής καταγραφή επιτρέπει για πρώτη φορά να έχουμε μία πολύ πληρέστερη εικόνα της γλυκόζης κατά τη διάρκεια της νύχτας. Αυτό έχει ιδιαίτερη αξία για την αναγνώριση επαναλαμβανόμενων νυχτερινών patterns που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να παρατηρηθούν.

Η σχέση ύπνου, διαβήτη και τεχνολογίας είναι σύνθετη: τα CGM και τα hybrid closed-loop συστήματα μπορούν να βελτιώσουν τη γλυκαιμική διαχείριση, αλλά οι ειδοποιήσεις και η ίδια η χρήση τεχνολογίας μπορούν επίσης να επηρεάζουν την ποιότητα του ύπνου σε ορισμένους ανθρώπους [13].

Stress

Το stress δεν έχει ένα ενιαίο και προβλέψιμο αποτέλεσμα στη γλυκόζη κάθε ανθρώπου. Υπάρχουν γνωστοί νευροενδοκρινικοί μηχανισμοί μέσω των οποίων ορισμένες μορφές stress συνδέονται με μεταβολές ορμονών όπως οι κατεχολαμίνες και η κορτιζόλη και μπορούν να επηρεάσουν τη γλυκαιμία και την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Ωστόσο, η απόκριση στον ΣΔ1 παρουσιάζει σημαντική ατομική μεταβλητότητα [14].

Άρα το CGM δεν αποδεικνύει ότι «το stress έκανε τη γλυκόζη να ανέβει». Μπορεί όμως να βοηθήσει κάποιον να αναγνωρίσει εάν υπάρχει επαναλαμβανόμενο προσωπικό pattern.

Ώρα της ημέρας

Το ίδιο γεύμα ή η ίδια δραστηριότητα δεν οδηγούν υποχρεωτικά στην ίδια καμπύλη κάθε ώρα της ημέρας. Αντί να βγάζουμε συμπέρασμα από ένα περιστατικό, έχει μεγαλύτερη αξία να συγκρίνουμε πολλές ημέρες και να αναζητούμε επαναλαμβανόμενα μοτίβα.

Αυτό ακριβώς είναι ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματα των αναφορών CGM και του Ambulatory Glucose Profile: μετατρέπουν χιλιάδες μεμονωμένες μετρήσεις σε patterns που μπορούν να συζητηθούν με την ομάδα διαβήτη [2,3].

Πότε χρειάζεται επιβεβαίωση με μέτρηση αίματος;

Δεν υπάρχει ένας ενιαίος universal κανόνας που να ισχύει για κάθε CGM. Ορισμένα σύγχρονα συστήματα έχουν έγκριση για λήψη θεραπευτικών αποφάσεων χωρίς routine confirmatory fingerstick, υπό τις συνθήκες που ορίζουν οι οδηγίες τους.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το γλυκομέτρο είναι άχρηστο.

Οι ADA Standards of Care 2026 αναφέρουν ότι οι χρήστες CGM πρέπει να εξακολουθούν να έχουν πρόσβαση σε BGM. Παραδείγματα καταστάσεων όπου μπορεί να είναι απαραίτητο περιλαμβάνουν υποψία ανακριβούς CGM, διακοπή μετάδοσης δεδομένων, warm-up, ανάγκη calibration όπου εφαρμόζεται ή γρήγορη μεταβολή της γλυκόζης [1].

Ακόμη πιο σημαντικό: αν η ένδειξη του αισθητήρα δεν συμφωνεί με το πώς αισθάνεται κάποιος ή με τα συμπτώματά του, ακολουθούνται οι επίσημες οδηγίες του συγκεκριμένου συστήματος και, όταν προβλέπεται, γίνεται μέτρηση αίματος.

Η Dexcom, για παράδειγμα, αναφέρει για το G7 ότι απαιτείται fingerstick για treatment decisions όταν τα συμπτώματα ή οι προσδοκίες δεν συμφωνούν με τις ενδείξεις του CGM [8,10]. Αντίστοιχες προειδοποιήσεις υπάρχουν στις επίσημες οδηγίες των FreeStyle Libre systems [9,11].

CGM και αντλίες ινσουλίνης: τι είναι το Automated Insulin Delivery;

Το CGM μπορεί να λειτουργεί μόνο του ως σύστημα παρακολούθησης. Μπορεί όμως και να αποτελέσει μέρος ενός Automated Insulin Delivery, AID system.

Σε απλοποιημένη μορφή:

CGM → αλγόριθμος → αντλία ινσουλίνης

Ο αισθητήρας στέλνει δεδομένα γλυκόζης → Ο αλγόριθμος τα επεξεργάζεται →  Το σύστημα μπορεί να προσαρμόζει αυτόματα την παροχή ινσουλίνης σύμφωνα με τον τρόπο λειτουργίας και την έγκριση του συγκεκριμένου AID [1]. Βέβαια, τα σημερινά συστήματα εξακολουθούν συνήθως να απαιτούν συμμετοχή του χρήστη σε συγκεκριμένες πτυχές της θεραπείας και δεν αποτελούν έναν πλήρως αυτόνομο «τεχνητό πάγκρεας».

Χρειάζονται calibration όλοι οι αισθητήρες;

Όχι, πολλά σύγχρονα CGM είναι factory calibrated, δηλαδή η βαθμονόμησή τους πραγματοποιείται κατά την παραγωγή. Για παράδειγμα:

• Dexcom G7: δεν απαιτεί υποχρεωτικό routine calibration, αν και η Dexcom δίνει δυνατότητα εισαγωγής BG value ως calibration [10].
• FreeStyle Libre 2 / Libre 3: τα συστήματα είναι factory calibrated και δεν απαιτούν routine fingerstick calibration [11].
• Guardian 4: η Medtronic αναφέρει ότι δεν απαιτούνται fingersticks για calibration του sensor, αν και το MiniMed 780G μπορεί να ζητήσει BG σε συγκεκριμένες καταστάσεις λειτουργίας του συστήματος [12].

Αυτός είναι ακόμη ένας λόγος για τον οποίο δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε όλα τα CGM σαν να λειτουργούν ακριβώς το ίδιο.

Πώς προστατεύεται ένας αισθητήρας στην καθημερινότητα;

Ένας αισθητήρας CGM βρίσκεται πάνω στο σώμα επί πολλές ημέρες. Στη διάρκεια αυτή μπορεί να έρθει αντιμέτωπος με:

• ιδρώτα,
• νερό,
• άσκηση,
• κινήσεις του σώματος,
• ρούχα,
• τριβή,
• καθημερινά χτυπήματα ή πιασίματα.

Παράλληλα, η μακρόχρονη χρήση αυτοκόλλητων ιατρικών συσκευών μπορεί σε ορισμένους ανθρώπους να συνδέεται με τοπικό ερεθισμό [7].

Για αυτό χρειάζεται προσοχή τόσο στη σωστή εφαρμογή του αισθητήρα όσο και στην κατάσταση του δέρματος. Για ορισμένους χρήστες, ένα κατάλληλο overpatch μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρόσθετη μηχανική υποστήριξη γύρω από τον αισθητήρα. Δεν αποτελεί εγγύηση ότι ένας αισθητήρας δεν θα αποκολληθεί ούτε μπορεί να αποτρέψει κάθε sensor failure. Είναι απλώς ένα επιπλέον μέσο συγκράτησης.

Στο Diathenon υπάρχουν διαφορετικές επιλογές ανάλογα με τη συσκευή, όπως patches για FreeStyle Libre, Dexcom, Medtronic και Omnipod, καθώς και Tape Rolls, ώστε να μπορεί ο κάθε χρήστης να επιλέξει μορφή προστασίας συμβατή με τη συσκευή και τις καθημερινές του ανάγκες.

Η επιλογή οποιουδήποτε πρόσθετου προϊόντος πάνω στο δέρμα πρέπει πάντοτε να γίνεται με προσοχή σε τυχόν δερματικές αντιδράσεις και χωρίς να παρεμποδίζει τον τρόπο λειτουργίας ή τις επίσημες οδηγίες εφαρμογής του CGM.

Συμπέρασμα: μην κοιτάτε μόνο τον αριθμό

Ο αισθητήρας γλυκόζης είναι πολύ περισσότερο από μία συνεχόμενη σειρά μετρήσεων. Μας δίνει:

τιμή + κατεύθυνση + ταχύτητα μεταβολής + ιστορικό + patterns.

Και εκεί βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αξία του. Μία τιμή 120 mg/dL δεν σημαίνει ακριβώς το ίδιο όταν η γλυκόζη είναι σταθερή, όταν ανεβαίνει γρήγορα ή όταν βρίσκεται σε έντονη πτώση. Ομοίως, μία μεμονωμένη «περίεργη» μέτρηση δεν πρέπει να απομονώνεται από:

• το trend arrow,
• τα προηγούμενα δεδομένα,
• τα συμπτώματα,
• τη δραστηριότητα,
• το γεύμα,
• την ινσουλίνη,
• και τις ιδιαιτερότητες του συγκεκριμένου CGM.

Ο στόχος δεν είναι να κοιτάμε περισσότερους αριθμούς. Είναι να καταλαβαίνουμε καλύτερα τι μας λένε.

 

Disclaimer

Το περιεχόμενο έχει ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη καθοδήγηση της ομάδας διαβήτη ή άλλου επαγγελματία υγείας. Οι οδηγίες χρήσης και οι θεραπευτικές αποφάσεις πρέπει να βασίζονται στο συγκεκριμένο CGM, στις επίσημες οδηγίες του κατασκευαστή και στο προσωπικό θεραπευτικό πλάνο.

Βιβλιογραφία και επιστημονικές πηγές

[1] American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes.
7. Diabetes Technology: Standards of Care in Diabetes—2026.
Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1)–S165.
DOI: 10.2337/dc26-S007

[2] American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes.
6. Glycemic Goals, Hypoglycemia, and Hyperglycemic Crises: Standards of Care in Diabetes—2026.
Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1).

[3] Battelino T, Danne T, Bergenstal RM, et al.
Clinical Targets for Continuous Glucose Monitoring Data Interpretation: Recommendations From the International Consensus on Time in Range.
Diabetes Care. 2019;42(8):1593–1603.
DOI: 10.2337/dci19-0028

[4] Zaharieva DP, Turksoy K, McGaugh SM, et al.
Lag Time Remains with Newer Real-Time Continuous Glucose Monitoring Technology During Aerobic Exercise in Adults Living with Type 1 Diabetes.
Diabetes Technology & Therapeutics. 2019.
DOI: 10.1089/dia.2018.0364

[5] Moser O, Riddell MC, Eckstein ML, et al.
Glucose management for exercise using continuous glucose monitoring (CGM) and intermittently scanned CGM systems in type 1 diabetes: position statement of the EASD and ISPAD endorsed by JDRF and supported by the ADA.
Diabetologia. 2020;63(12):2501–2520.
DOI: 10.1007/s00125-020-05263-9

[6] Mensh BD, Wisniewski NA, Neil BM, Burnett DR.
Susceptibility of Interstitial Continuous Glucose Monitor Performance to Sleeping Position.
Journal of Diabetes Science and Technology. 2013.
DOI: 10.1177/193229681300700408

[7] Mohd Asarani NA, Reynolds AN, Boucher SE, de Bock M, Wheeler BJ.
Cutaneous Complications With Continuous or Flash Glucose Monitoring Use: Systematic Review of Trials and Observational Studies.
Journal of Diabetes Science and Technology. 2020;14(2):328–337.
DOI: 10.1177/1932296819870849

[8] Dexcom.
Dexcom G7 — Trend Arrows / Getting Started documentation.
Official manufacturer documentation.

[9] Abbott Diabetes Care.
FreeStyle Libre — User’s Manual / Trend Arrows.
Official manufacturer instructions.

[10] Dexcom.
Can I calibrate Dexcom G7?
Official Dexcom support documentation.

[11] Abbott Diabetes Care.
Do the FreeStyle Libre systems need to be calibrated?
Official manufacturer documentation.

[12] Medtronic Diabetes.
MiniMed 780G System / Guardian 4 — Frequently Asked Questions.
Official manufacturer documentation.

[13] Cobry EC, et al.
Friend or Foe: a Narrative Review of the Impact of Diabetes Technology on Sleep.
Current Diabetes Reports. 2022.
DOI: 10.1007/s11892-022-01468-x

[14] Sharif K, Watad A, Coplan L, Amital H, Shoenfeld Y, Afek A.
Psychological stress and type 1 diabetes mellitus: what is the link?
Expert Review of Clinical Immunology. 2018;14(12):1081–1088.
DOI: 10.1080/1744666X.2018.1538787